Czy przedsiębiorcy powinni obawiać się upadłości konsumenckiej?

W dniu 31.03.2009 r. weszła w życie nowelizacja ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, która wprowadziła od dawna zapowiadane przepisy o upadłości konsumenckiej. Regulacja ta umożliwia przeprowadzenie postępowania upadłościowego w stosunku do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. W niniejszym artykule omówione zostały przesłanki ogłoszenia upadłości konsumenckiej, podjęta została również próba odpowiedzi na pytanie, czy instytucja ta może stanowić zagrożenie dla przedsiębiorców, których kontrahentami są osoby fizyczne.

ZGŁOSZENIE WNIOSKU O OGŁOSZENIE UPADŁOŚCI

Do wszczęcia postępowania upadłościowego niezbędne jest złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Zgodnie z treścią znowelizowanych przepisów wniosek taki może zgłosić tylko dłużnik. Po jego złożeniu sąd (niezwłocznie) zwróci się do naczelnika właściwego urzędu skarbowego o udzielenie informacji, czy w ciągu ostatnich pięciu lat dłużnik zgłaszał fakt dokonania czynności prawnych podlegających opodatkowaniu. Do obowiązków sądu należy również zasięgnięcie informacji w Krajowym Rejestrze Sądowym odnośnie tego, czy dłużnik jest wspólnikiem spółek handlowych.

WYMOGI NIEZBĘDNE DO UWZGLĘDNIENIA WNIOSKU

Wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości sąd uwzględni w przypadku spełnienia (restrykcyjnych) wymogów określonych w ustawie, w sytuacji gdy:

1)niewypłacalność dłużnika powstała tylko i wyłącznie wskutek okoliczności wyjątkowych i od niego niezależnych (niedopuszczalne będzie więc uwzględnienie wniosku w przypadku, gdy dłużnik zaciągnął zobowiązanie będąc niewypłacalnym albo gdy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z winy dłużnika lub chociażby za jego zgodą),
2)w stosunku do dłużnika w okresie dziesięciu lat przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości: a)nie prowadzono postępowania upadłościowego lub innego postępowania, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań albo w którym zawarto układ, lub
b)nie prowadzono postępowania upadłościowego, w którym nie zaspokojono wszystkich wierzycieli, a dłużnik po zakończeniu lub umorzeniu postępowania nie wykonał swych zobowiązań, lub
c)nie prowadzono postępowania w zakresie upadłości konsumenckiej, które zostało umorzone z innych przyczyn niż na wniosek wszystkich wierzycieli, lub
d)żadna czynność prawna dłużnika nie została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Oznacza to, iż wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika zostanie uwzględniony jedynie wówczas, gdy niewypłacalność nastąpiła z przyczyn całkowicie od niego niezależnych, a w stosunku do dłużnika (w ciągu ostatnich dziesięciu lat) nie toczyło się żadne z postępowań wskazanych powyżej, jak również żadna jego czynność nie została prawomocnie uznana jako dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli.

MASA UPADŁOŚCI

Upadły ma obowiązek wskazać i wydać syndykowi cały swój majątek – w przeciwnym wypadku toczące się postępowanie upadłościowe zostanie umorzone. Do masy upadłości wejdzie również lokal mieszkalny lub dom jednorodzinny, w którym zamieszkuje upadły. Ważne jest jednak to, iż z sumy uzyskanej z jego sprzedaży sędzia-komisarz, na wniosek syndyka, wydzieli upadłemu kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu lokalu mieszkalnego za okres dwunastu miesięcy, biorąc oczywiście pod uwagę potrzeby mieszkaniowe upadłego oraz liczbę osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

PLAN SPŁATY WIERZYCIELI

Po sporządzeniu planu podziału (i po opuszczeniu przez upadłego lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego, który wszedł w skład masy upadłości) sąd wyda postanowienie o ustaleniu planu spłaty wierzycieli. Określi w nim zakres i okres spłat oraz wskaże, jaka część zobowiązań upadłego zostanie umorzona (oczywiście po wykonaniu planu spłaty). Ustalony w ten sposób czas spłaty nie będzie mógł przekroczyć 5 lat. W sytuacji, gdy upadły z powodu przemijającej przeszkody nie będzie w stanie wywiązać się z obowiązków określonych w planie spłaty, sąd będzie mógł (na jego wniosek) zmienić ten plan w zakresie wysokości poszczególnych płatności lub przedłużyć ostateczny termin uregulowania wskazanych w nim należności (jednak nie więcej niż o 2 lata). Wierzycielomz kolei będzie przysługiwało uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o zmianę planu spłaty poprzez podwyższenie przypadających im kwot, jedynie w przypadku istotnej poprawy sytuacji majątkowej upadłego dłużnika. Poprawa sytuacji finansowej dłużnika musi jednak wynikać z przyczyn innych niż zwiększenie wynagrodzenia za pracę lub wzrost dochodów uzyskiwanych z wykonywanej przez niego osobiście działalności zarobkowej.

W okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli ustalonego przez sąd, upadły będzie podlegał istotnym ograniczeniom. Po pierwsze, nie będzie mógł dokonywać czynności prawnych przekraczających zakres zwykłego zarządu. Po drugie, nie będzie miał prawa do zawierania umów sprzedaży na raty lub z odroczonym terminem płatności. Po trzecie, zobowiązany będzie corocznie (do końca kwietnia) do składania sądowi sprawozdania z wykonania planu spłaty wierzycieli za poprzedni rok kalendarzowy. Do sprawozdania upadły będzie miał obowiązek dołączyć kopię rocznego zeznania podatkowego.

Przepisy o upadłości konsumenckiej przewidują możliwość uchylenia, na wniosek wierzycieli, ustalonego planu spłaty i umorzenia postępowania upadłościowego. Może to nastąpić w sytuacji, gdy:

1)upadły nie będzie realizował obowiązków wynikających z planu spłaty,
2)w rocznym sprawozdaniu z wykonywania planu spłaty wierzycieli upadły zatai swoje przychody,
3)w okresie wykonywania planu spłaty upadły będzie dokonywał czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu,
4)okaże się, że upadły ukrywał majątek,
5)czynność prawna upadłego zostanie prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli.


UMORZENIE NIEZASPOKOJONYCH ZOBOWIĄZAŃ

Po wykonaniu przez upadłego obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli sąd wyda postanowienie o umorzeniu niezaspokojonych zobowiązań oraz o zakończeniu postępowania upadłościowego. Wymienieni zostaną wówczas wierzyciele, tytuły i sumy zobowiązań podlegające umorzeniu. Umorzenie nie będzie mogło jednak dotyczyć zobowiązań obejmujących świadczenia okresowe, których tytuł prawny nie wygasł, oraz zobowiązań powstałych po ogłoszeniu upadłości. Te zobowiązania upadłego niestety nie podlegają umorzeniu.

OCENA WPROWADZONYCH PRZEPISóW

Analiza wprowadzonych przepisów prowadzi do wniosku, iż przedsiębiorcy będący kontrahentami osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej nie powinni obawiać się możliwości ogłoszenia przez nich upadłości. Po pierwsze należy zauważyć, iż ustawa stawia bardzo restrykcyjne wymogi umożliwiające skorzystanie z dobrodziejstw tej instytucji. Dla uwzględnienia wniosku o ogłoszenie upadłości niezbędne jest bowiem, by niewypłacalność dłużnika nastąpiła z przyczyn całkowicie od niego niezależnych (takich jak np. przewlekła choroba). Za okoliczność taką nie uznaje się natomiast m.in. zmiany stóp procentowych kredytów hipotecznych lub zmiany kursów walut. Dlatego też konsument, który zaciągnął kredyt na zakup nieruchomości, nie będzie mógł ogłosić upadłości w sytuacji, gdy rata kredytu wzrośnie znacząco z takich właśnie przyczyn. Poza tym sąd ma obowiązek oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli ustali, że dłużnik zaciągał kolejne zobowiązania w czasie, kiedy był już niewypłacalny. Paradoksalnie przesłanka ta będzie spełniona również w przypadku, gdy konsument zaciągnie kredyt konsolidacyjny na spłatę zaciągniętych wcześniej zobowiązań, z których realizacją sobie nie radził. W związku z tym wydaje się, iż potencjalny krąg podmiotów, które w ogóle będą mogły ogłosić upadłość konsumencką będzie stosunkowo wąski.

Po drugie, regulacje dotyczące upadłości konsumenckiej zawierają istotne ograniczenia czasowe mające niewątpliwie na celu zapobieżenie nadużywania tej instytucji przez jej beneficjentów. Z treści omówionych przepisów wynika bowiem jednoznacznie, iż upadłość konsumencką będzie można ogłosić nie częściej niż raz na dziesięć lat.

Po trzecie, nie można pominąć faktu, iż w czasie trwania postępowania upadłościowego i w toku realizacji planu spłaty wierzycieli upadły będzie podlegał licznym (omówionym wcześniej) ograniczeniom. Restrykcje te z całą pewnością zniechęcą wielu konsumentów do skorzystania z tej instytucji.

Po czwarte, ogłoszenie upadłości będzie wiązało się z utratą mieszkania lub domu stanowiącego własność dłużnika, które obligatoryjnie zaliczone zostaną do masy upadłości. Co prawda konsumentowi zagwarantowana zostanie suma stanowiąc równowartość czynszu najmu za okres 12 miesięcy, ale strata domu lub mieszkania z całą pewnością będzie dotkliwa.

Reasumując nie sposób przyjąć, by wielu konsumentów nie tylko mogło, ale również chciało ogłaszać upadłość, nie mając ku temu ważkich powodów. Znowelizowane przepisy są bowiem bardzo restrykcyjne i rygorystyczne. Z całą więc pewnością nie będzie można mówić o nadużywaniu tej instytucji, a tym samym nie będzie stanowiła ona istotnego zagrożenia dla płynności finansowej przedsiębiorców będących kontrahentami osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej.

Aleksandra Budniak

Prawnik

DAUERMAN Kancelaria Prawa Gospodarczego i Sportowego

Powyższa publikacja ma charakter archiwalny, stan prawny od czasu wydania publikacji mógł się zmienić.
Po aktualne informacje z zakresu prawa zapraszamy na naszego bloga oraz facebooka.

lobbing dla sportuprawosportowedsmmediacje w sporcie
Przypnij

Porada prawna online - bez wychodzenia z domu!

Wypełnij i wyślij formularz a przygotujemy dla Ciebie profesjonalną opinię prawną.

Dodaj załączniki
Zapytaj prawnika