Zniesienie zasady walutowości istotnym ułatwieniem dla przedsiębiorców

W dniu 24 stycznia 2009 r. weszły w życie zmiany do Kodeksu cywilnego (KC) i Prawa dewizowego. Nowelizacja znosi panującą dotąd w Polsce zasadę walutowości, wyrażoną w przepisie art. 358 § 1 KC. Wprowadzone zmiany umożliwią wyrażanie i realizowanie zobowiązań pieniężnych w walucie obcej bez konieczności uzyskiwania stosownych zezwoleń dewizowych.

STAN PRAWNY PRZED NOWELIZACJĄ

Zgodnie z dawnym brzmieniem przepisu art. 358 § 1 KC zobowiązania pieniężne na terenie Polski mogły być wyrażane tylko w pieniądzu polskim. Stosowanie omawianej instytucji nastręczało jednak wiele istotnych trudności praktycznych. Po pierwsze, normy prawne regulujące zasadę walutowości nie były zbyt przejrzyste. Dawny art. 358 § 1 KC dopuszczał bowiem zastosowanie ustawowych wyjątków od omawianej reguły. Wyjątków tych trzeba było jednak „szukać” w przepisach szczególnych – zawierał je art. 9 pkt. 15 Prawa dewizowego. Określał on sytuacje, w jakich możliwe było dokonywanie na terenie Polski transakcji w walucie obcej. W przeważającej większości przypadków wiązało się to z koniecznością uzyskania zezwolenia dewizowego. Po drugie, ograniczenia wynikające z zasady walutowości nie były w pełni stosowane. Przepis dawnego art. 358 § 1 KC zawierał bowiem swoistą lukę prawną, która powodowała niepotrzebny (i wprowadzający w błąd) dualizm w zakresie dopuszczalności stosowania w umowach postanowień odnoszących się do rozliczeń w obcej walucie. Zgodnie z jego brzmieniem, zobowiązania pieniężne na terenie Polski nie mogły być wyrażane w walucie obcej, co nie oznaczało jednak, że waluty takiej nie można było stosować jako przelicznik dla określenia wartości kontraktu. Lukę tę wykorzystywano zresztą bardzo często w praktyce – choćby w umowach kredytowych na zakup mieszkań. W sytuacji bowiem, gdy kredyty nominowane były we frankach szwajcarskich, rozliczenia pomiędzy stronami następowały (i następują) już w złotówkach. Po trzecie, obowiązywanie w Polsce omawianej zasady było w dobie globalizacji i jednoczącej się Europy uznawane za przestarzałe i nieuzasadnione.

AKTUALNY STAN PRAWNY

W wyniku omawianych zmian zobowiązania pieniężne będą mogły być nie tylko wyrażane, ale również wykonywane w walutach obcych (bez konieczności uzyskiwania zezwolenia dewizowego). Komentowana nowela uchyla bowiem przytoczony powyżej przepis art. 9 pkt. 15 Prawa dewizowego. Ustawodawca wprowadził również istotne zmiany do treści przepisu art. 358 KC. Obecnie dopuszcza on już wyrażanie zobowiązań pieniężnych na terenie Polski w walucie obcej. Wykonanie takiego zobowiązania będzie możliwe również w tej walucie. Należy jednak zwrócić uwagę, że zgodnie z treścią przepisu art. 358 KC dłużnik zawsze będzie mógł spełnić świadczenie w walucie polskiej (chyba że strony wyraźnie zaznaczą w umowie, że realizacja zobowiązania ma nastąpić wyłącznie w walucie obcej). W takiej sytuacji wartość waluty obcej będzie określana według kursu średniego ogłaszanego przez NBP z dnia wymagalności roszczenia.

Za szczególnie istotne (i pozytywne) należy uznać w tym kontekście przyznanie wierzycielowi (w razie zwłoki dłużnika) upoważnienia do odmiennego określenia daty, z której kurs posłuży do przeliczenia wysokości świadczenia. Oznacza to, że w przypadku zwłoki dłużnika wierzyciel będzie mógł żądać spełnienia świadczenia według średniego kursu z dnia wykonania zobowiązania lub jego wymagalności. Instytucja ta ma zabezpieczyć wierzyciela na wypadek sytuacji, w której dłużnik chcąc wykorzystać wzrost kursu waluty, zwlekałby z zapłatą świadczenia. Gdyby bowiem przeliczenie miało być dokonane na dzień wymagalności zobowiązania, dłużnik posiadający obcą walutę (której kurs rośnie), zyskałby na zwłoce. Takie działanie wiązałoby się natomiast z istotnymi stratami po stronie wierzyciela, który w chwili zapłaty nie uzyskałby w złotówkach wartości obcej waluty z daty zapłaty (po wyższym kursie), lecz wartość z daty wymagalności świadczenia (a więc po kursie niższym). Przy znacznej zmianie kursu waluty ustawowe odsetki nie zrekompensowałyby wierzycielowi poniesionych strat. Dlatego też ustawodawca (słusznie) zdecydował, iż w takiej sytuacji to właśnie wierzycielowi będzie przysługiwało uprawnienie do określenia, iż datą przeliczenia wysokości świadczenia wyrażonego w walucie obcej ma być nie data wymagalności zobowiązania, lecz data jego faktycznego wykonania.

OCENA WPROWADZONYCH ZMIAN

Wprowadzone zmiany należy moim zdaniem uznać za bardzo pozytywne – w szczególności w kontekście planowanego wstąpienia Polski do strefy EURO. Nowelizacja będzie miała niewątpliwie największe znaczenie dla przedsiębiorców, którzy uzyskują wpływy w walutach obcych albo regulują w takich walutach swoje zobowiązania. Rozliczanie transakcji w walutach obcych ograniczy (aktualnie bardzo istotne) ryzyko kursowe oraz zwiększy konkurencyjność polskich firm. Poza tym zniesienie zasady walutowości pozwoli polskim przedsiębiorcom uniknąć (zbędnych) dodatkowych kosztów związanych z uzyskiwaniem zezwoleń dewizowych oraz wynikających z wymiany walut obcych na złotówki i odwrotnie.

Aleksandra Budniak

Prawnik

DAUERMAN Kancelaria Prawa Gospodarczego i Sportowego

Powyższa publikacja ma charakter archiwalny, stan prawny od czasu wydania publikacji mógł się zmienić.
Po aktualne informacje z zakresu prawa zapraszamy na naszego bloga oraz facebooka.

lobbing dla sportuprawosportowedsmmediacje w sporcie
Przypnij

Porada prawna online - bez wychodzenia z domu!

Wypełnij i wyślij formularz a przygotujemy dla Ciebie profesjonalną opinię prawną.

Dodaj załączniki
Zapytaj prawnika