Instytucja niegodności a wydziedziczenia spadkobiercy

Obie wskazane instytucje prawa spadkowego w codziennym odbiorze przez społeczeństwo postrzegane są zamiennie i często mylone. Jednakże w rzeczywistości pomimo podobnego charakteru instytucje te posiadają liczne istotne różnice, które w niniejszym artykule zostaną przedstawione.

 

Niegodność dziedziczenia

Uznanie osoby za niegodną dziedziczenia to nic innego jak pozbawienie takiej osoby na podstawie wymienionych wyczerpująco w kodeksie cywilnym sytuacji uczestnictwa w spadku po osobie zmarłej. Co najważniejsze niegodność dziedziczenia może zostać uznana wyłącznie przez sąd na wniosek osoby, która jest zainteresowana wydaniem takiego orzeczenia, np może to być inny spadkobierca, który posiada informacje o wystąpieniu przesłanek niegodności dziedziczenia. Przesłanek, które to zostały wskazane przez ustawodawcę w art. 928 kodeksu cywilnego. Mianowicie chodzi tu o:

 

a) dopuszczenie się umyślnego ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy- zgodnie z poglądami doktryny na równi z dokonaniem przestępstwa należy traktować zarówno podżeganie do jego popełnienia oraz pomocnictwo.

b) nakłonienie lub przeszkodzenie spadkodawcy za pomocą podstępu lub groźby do sporządzenia lub odwołania testamentu- sytuacja taka może mieć miejsce gdy osoba nakłoniła spadkodawcę podstępem do odwołania testamentu, który jego zdaniem jest niesprawiedliwy lub nie korzystny czy też sytuacja przekonanie spadkodawcy do napisania własnoręcznego testamentu na maszynie zapewniając przy tym o jego ważności i skuteczności.

c) umyślne ukrycie lub zniszczenie testamentu spadkodawcy, podrobienie lub przerobienie testamentu albo świadome skorzystanie z testamentu podrobionego lub przerobionego.

 

Orzeczenie uznające, że dana osoba jest niegodna dziedziczenia powoduje wyłączeniem takiej osoby od dziedziczenia, ze skutkiem takim jakby nie dożyła ona otwarcia spadku. Udział spadkowy, który przypadałby takiej osobie przypada innym osobom tj. albo spadkobiercom testamentowym w ramach instytucji podstawienia i przyrostu, albo spadkobiercom ustawowym (w sytuacji, gdy nie został sporządzony testament). Natomiast w sytuacji, gdy osoba uznana za niegodną dziedziczenia otrzymała swój udział spadkowy to obowiązana jest ona do wydania go rzeczywistemu spadkobiercy i dokonania z nim odpowiednich rozliczeń.

 

Wydziedziczenie

Natomiast jeśli chodzi o instytucję wydziedziczenia to jest ona nierozerwalnie związana z testamentem, bowiem polega ona na pozbawieniu przez spadkodawcę w testamencie osoby należącej do kręgu uprawnionych do zachowku prawa do zachowku. Niemniej jednak wydziedziczyć spadkodawca może jedynie na podstawie przyczyn określonych w art. 1008 kodeksu cywilnego. Mianowicie chodzi tu o:

 

a) uporczywe postępowanie spadkobiercy wbrew woli spadkodawcy w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego – sprowadzające się do: po pierwsze sprzecznego zachowania z zasadami współżycia społecznego; po drugie uporczywość zachowania tj. jego długotrwałość, wielokrotność nagannych zachowań i po trzecie dezaprobata spadkodawcy. Powołanie się na niniejszą przyczynę może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy trzy wskazane przesłanki wystąpią łącznie.

b) dopuszczenie się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazi czci- problematyczne jest definiowanie określenia „najbliższej osoby”, jednakże należy rozumieć to pojęcie jako osobę związaną ze spadkodawcą tak silnymi więzami uczuciowymi, iż czyn popełniony przeciwko takiej osobie może poprzez jego dolegliwość, krzywdę czy cierpienie stanowić prawie czyn popełniony przeciwko spadkodawcy.

c) uporczywe nie dopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych- przesłanka ta rozumiana jest szeroko - od obowiązków alimentacyjnych względem spadkodawcy, aż po obowiązki pomocy lub pieczy nad spadkodawcą w związku z jego stanem zdrowia, wiekiem lub innymi trudnościami życiowymi.

 

Skuteczne wydziedziczenie przez spadkobiercę powoduję, iż osoba należąca do kręgu osób uprawnionych do zachowku ( tj. zstępni, małżonkowie, rodzice spadkodawcy) nie nabędzie w chwili otwarcia spadku prawa do zachowku. Jednakże zaznaczyć należy, iż dokonane wydziedziczenie podlega kontroli przez sąd, w razie ewentualnego roszczenia o zachowek wytoczonego przez wydziedziczonego w testamencie.

 

Przebaczenie

Istotnym podobieństwem obu wskazanych powyżej instytucji jest sytuacja, w której nie będzie mogło dojść do ich zastosowania pomimo wystąpienia przyczyn wskazanych powyżej. Dzieje się tak w sytuacji, gdy spadkodawca, osobie mogącej podlegać wydziedziczeniu czy też osobie niegodnej dziedziczenia przebaczył. Wyraźnie podkreślić należy, przebaczenie jest możliwe niezależnie od tego jakiej przesłanki, przyczyny czy też jak bardzo nagannego zachowania spadkobierca się dopuścił. Co równie istotne przebaczenie nie wymaga jakiejkolwiek szczególnej formy, w związku z czym może być dokonane przez każde zachowanie spadkobiercy (np w formie ustnej), jeśli wynika z niego wola przebaczenia.

Powyższa publikacja ma charakter archiwalny, stan prawny od czasu wydania publikacji mógł się zmienić.
Po aktualne informacje z zakresu prawa zapraszamy na naszego bloga oraz facebooka.

lobbing dla sportuprawosportowedsmmediacje w sporcie
Przypnij

Porada prawna online - bez wychodzenia z domu!

Wypełnij i wyślij formularz a przygotujemy dla Ciebie profesjonalną opinię prawną.

Dodaj załączniki
Zapytaj prawnika