Koszty odzyskiwania należności ponad 40, 70, 100 euro również należą się wierzycielowi

autor: Bartłomiej Szozda

11.02.2020

Koszty odzyskiwania należności ponad 40, 70, 100 euro również należą się wierzycielowi

Od 1stycznia 2020 r. nie obowiązują przepisy ustawy z dnia 8 marca 2008 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Co prawda, jedynie pozornie, gdyż ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych została wyeliminowana z polskiego systemu prawnego tylko z nazwy. Ustawodawca wraz z początkiem 2020 r. postanowił zmienić jej tytuł na: ustawa z dnia 8 marca 2008 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Od tej pory, na próżno szukać przepisów regulujących wysokość odsetek transakcyjnych lub zryczałtowaną rekompensatę kosztów odzyskiwania należności w ustawie o terminach zapłaty, teraz należy ich szukać w ustawie o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom.

Jak wspominałem w jednym z wcześniejszych wpisów, wraz ze zmianą nazwy ustawy doszło do  zmiany wysokości ryczałtu rekompensaty  kosztów odzyskiwania należności z 40 euro na 40, 70 lub 100 euro. Pomimo tego, że w tym zakresie uległ zmianie ustęp pierwszy art. 10 ustawy to ustawodawca pozostawił bez zmian art. 10 ust. 2 ustawy.

Zgodnie z obowiązującym od 1 stycznia 2016 r., brzmieniem tego, rzadko wykorzystywanego, przepisu wierzyciel może dochodzić od dłużnika zwrotu kosztów odzyskiwania należności w uzasadnionej wysokości przekraczających zryczałtowane kwoty określone w ustępie poprzedzającym (aktualnie 40,70 i 100 euro).

Od razu warto zaznaczyć, że art.10 ust. 2 omawianej ustawy jest bezpośrednią implementacją art. 6 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych. Unijny ustawodawca wprowadził w tym przepisie wspólnotowy standard, z którego wynika, że ,,oprócz stałej kwoty, o której mowa w ust. 1 (40 euro), wierzyciel jest uprawniony do uzyskania od dłużnika rozsądnej rekompensaty za wszelkie koszty odzyskiwania należności przekraczające tę stałą kwotę, poniesione z powodu opóźnień w płatnościach dłużnika. Mogłoby to obejmować koszty poniesione między innymi w związku ze skorzystaniem z usług prawnika lub firmy windykacyjnej.”

W związku z literalnym brzmieniem tego przepisu, należy doprecyzować jedną kwestię – tu nie chodzi o faktycznie ,,wszelkie koszty”. Ten zwrot należy interpretować zgodnie z motywami 19 i 20 wskazywanej dyrektywy, które mówią o tzw. uczciwej rekompensacie wynikającej z opóźnień w zapłacie. W związku z tym należy przyjąć, że dalszą rekompensatę (ponad 40 euro) można uzyskać jedynie tytułem zwrotu za koszty rozsądne, czyli koszty, które nie okazują się nadmiernie wygórowane w świetle ogółu okoliczności danej sprawy. Taką interpretację tego przepisu przedstawił Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia z dnia 13 września 2018 r. w sprawie o sygn. akt C-287/17 (Česká pojišťovna a.s. przeciwko WCZ spol. s r. o. – motyw 30 i 38 uzasadnienia).

Przez pryzmat powyższej wykładni europejskiej art. 6 ust. 3 dyrektywy nr 2011/7/UE, należy spojrzeć na interpretację polskiego przepisu art. 10 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Tak też zrobił Sąd Najwyższy, i w uchwale z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. akt: III CZP 48/19, przedstawił następującą tezę: ,,Celowe  koszty  windykacji  przewyższające  równowartość kwoty 40 euro wchodzą w skład kosztów odzyskiwania należności, o których mowa w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty (…) w pierwotnym brzmieniu.” Zastrzeżenie Sądu Najwyższego o pierwotnym brzmieniu przepisu jest o tyle istotne, że przed 1 stycznia 2016 r. przepis ten nie wskazywał na dochodzenie kosztów w uzasadnionej wysokości, jak ma to miejsce teraz, dlatego konieczne było, co Sąd Najwyższy przedstawił w uzasadnieniu uchwały, zastosowanie prowspólnotowej wykładni, aby w postawionej przez niego tezie można było użyć sformułowania ,,celowe koszty”.

Sąd Najwyższy w grudniowej uchwale przedstawił również kilka uwag co do dochodzenia należności na podstawie art. 10 ust. 2. W konsekwencji analizy tego przepisu poprzez brzmienie motywów 19 i 20 dyrektywy nr 2011/7/UE stwierdził, że dochodząc rekompensaty za odzyskiwanie należności w transakcjach handlowych przekraczającej kwotę 40 euro, należy udowodnić zasadność poniesionych kosztów i ,,szkodę oraz jej wysokości”, a także wywieść adekwatny związek przyczynowy między szkodą (poniesionymi kosztami odzyskiwania należności), a zwłoką pozwanego w spełnieniu świadczenia pieniężnego z transakcji handlowej.

Na podstawie powyższego można podsumować dotychczasowe rozważania: chcąc dochodzić rekompensaty za odzyskiwanie należności na podstawie art. 10 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom, należy wykazać, że poniesione koszty, były uzasadnione/rozsądne, udowodnić ich wysokość oraz wskazać ich związek z opóźnieniem dłużnika.

Pytaniem pozostaje jakich wydatków można dochodzić na wyżej opisanej podstawie? Biorąc pod uwagę treść art. 6 ust. 3 oraz motywów 19 i 20 wskazywanej wyżej dyrektywy, możemy mówić o możliwości dochodzenia zarówno, tak zwanych, kosztów wewnętrznych i zewnętrznych, tzn. takich które zostały poniesione przez wierzyciela na jego własne działania podjęte w celu dochodzenia należności, jak i na działania podmiotów zewnętrznych, którym zlecił odzyskiwanie należności, jak np. firmom windykacyjnym lub prawnikom. Mechanizm ten działa również na gruncie omawianego art. 10 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom, na co wskazuje sprawa w ramach której została podjęta wskazywana wyżej uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2019 r., w której sąd rejonowy na podstawie tego przepisu zasądził na rzecz wierzyciela kwotę ponad 9 tys. zł. Biorąc zaś pod uwagę treść pytania zadanego później przez Sąd Okręgowy Sądowi Najwyższemu kwota ta została najprawdopodobniej zasądzona tytułem prowizji/wynagrodzenia wypłaconego podmiotowi zajmującemu się profesjonalną windykacją należności.

Uwzględniając wszystkie powyższe uwagi, można bez wątpienia stwierdzić, że przed polskimi sądami, jak najbardziej można dochodzić kosztów odzyskiwania należności poniesionych na etapie przedsądowym, zarówno wewnętrznych jak i zewnętrznych, na podstawie art. 10 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.

Ostatnim pytaniem pozostaje: a co z kosztami zastępstwa sądowego? Dyrektywa w art. 6 ust. 3 wprost mówi o kosztach poniesionych tytułem zlecenia dochodzenia należności prawnikom, jednak wszystkie możliwe do usłyszenia głosy w orzecznictwie, dotyczące dochodzenia kosztów odzyskiwania należności ponad określone ustawowo ryczałty, zarówno na gruncie legislacji unijnej, jak i polskiej odnoszą się do etapu przedsądowego. Biorąc pod uwagę to w jaki sposób, zgodnie z polską procedurą cywilną, sądy w Polsce zasądzają zwrot kosztów zastępstwa sądowego, a konkretnie poprzez ustalenie ich na poziomie stawek minimalnych, nie korzystając jednocześnie z przewidzianej możliwości ich zwielokrotnienia, warto zadać sobie pytanie, czy art. 10 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych można zastosować również do dochodzenia od dłużnika zwrotu kwoty przeznaczonej na honorarium prawnika w postępowaniu sądowym, a które przekroczyło faktycznie sumę 40,70 lub 100 euro oraz kwoty zasądzonej przez Sąd tytułem zastępstwa procesowego. 

Sprawa jest o tyle istotna, że polska ustawa, jak i dyrektywa nie wskazują precyzyjnie czym jest dochodzenie kosztów odzyskiwania należności, o których mowa w art. 10 ustawy oraz art. 6 i motywach 19 i 20 dyrektywy. Zdaje się że nie ma powodów ograniczania tych kosztów tylko do etapu przedsądowego, przecież dochodzenie należności przed sądami również jest odzyskiwaniem należności. Można stwierdzić również, że na taką interpretację wskazuje na treść art. 10 dyrektywy nr 2011/7/UE, który zatytułowany jest ,,Procedurą odzyskiwania należności w przypadku roszczeń bezspornych”, a dotyczy określenia górnego terminu w jakim powinny kończyć się procedury dochodzenia należności w tym toczące się przed sądami. Na tej podstawie można wywnioskować, że prawodawca unijny dołączył postępowanie przed sądem do procedury odzyskiwania należności – również tej o której mowa w art. 6 dyrektywy.

Dodatkowo jako argument stojący za możliwością zaliczenia kosztów zastępstwa procesowego do kosztów odzyskiwania należności, można potraktować rozważania Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przedstawione w wyroku z dnia 10 marca 2005 r. w sprawie C- 235/03 (QDQ Media SA przeciwko Alejandrowi Omedasowi Lesze). W sprawie tej Trybunał stwierdził co prawda, że dyrektywa nr 2000/35/WE, która była bezpośrednią poprzedniczką dyrektywy nr 2011/7/UE, nie może być samodzielną podstawą do zasądzenia na rzecz wierzyciela kosztów pracy prawnika w postępowaniu o wydanie nakazu zapłaty jeżeli hiszpańskie przepisy krajowe nie przewidują takiej możliwości. Należy jednak stwierdzić, że tym samym Trybunał uznał, że jeśli odpowiedni przepis znalazłby się w prawie krajowym to zasądzenie takich kosztów jako kosztów odzyskiwania należności byłoby możliwe. Wydaje się, że w Polsce jako przepis prawa krajowego umożliwiający dochodzenie takich roszczeń można wskazać właśnie art. 10 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, który tworzy obowiązek dłużnika do zwrotu poniesionych przez wierzyciela kosztów odzyskiwania należności i który mógłby stanowić podstawę do zasądzenia przez sąd kosztów zastępstwa procesowego przekraczających kwotę 40 euro oraz kwoty wynikające z rozporządzenia o stawkach minimalnych na rzecz wierzyciela.

Na podstawie powyższych uwag należy sformułować dwie podstawowe tezy. Po pierwsze, pewnym jest, że na podstawie art. 10 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych można dochodzić kosztów odzyskiwania należności na etapie przedsądowym. Po drugie zdaje się, że na podstawie tego przepisu można podejmować próby dochodzenia należności tytułem kosztów zastępstwa procesowego w wymiarze w jakim przekraczają one koszty zasądzone przez sąd na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego i rozporządzeń o minimalnych stawkach adwokackich i radcowskich oraz kwoty ryczałtów z art. 10 ust. 1 ustawy czyli kwoty 40,70 lub 100 euro.

Specjalista z zakresu prawa gospodarczego, zapewniający wsparcie podmiotom indywidualnym i korporacyjnym.

Bartłomiej Szozda

Aplikant Radcowski

Kontakt z nami

INFORMACJA O PRZETWARZANIU DANYCH OSOBOWYCH

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia Parlamentu i Rady Unii Europejskiej o ochronie danych osobowych z dnia 27 kwietnia 2016 r. informujemy, iż:

  • Administratorem Danych Osobowych jest Tomasz Dauerman prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Kancelaria Radcy Prawnego Tomasz Dauerman, z siedzibą przy al. Śląskiej 1, 54-118 Wrocław, wpisany do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, pod numerem NIP: 8861359830, REGON: 891091900, e-mail: info@dauerman.com.pl, tel.: +48 501 157 280;
  • podanie przez Ciebie danych osobowych w korespondencji e-mail, rozmowie telefonicznej lub formularzu kontaktowym jest dobrowolne, lecz niezbędne do celów udzielenia odpowiedzi na przedstawione zagadnienie;
  • przetwarzanie Twoich danych osobowych w celu udzielenia odpowiedzi na przedstawione zagadnienie odbywa się na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f) Ogólnego Rozporządzenia Parlamentu i Rady Unii Europejskiej o ochronie danych osobowych z dnia 27 kwietnia 2016 r. i zgodnie zasadami określonymi w niniejszym Rozporządzeniu;
  • posiadasz prawo dostępu do treści swoich danych, uzyskania ich kopii, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych;
  • Twoje dane osobowe będą przechowywane do momentu udzielenia odpowiedzi bądź załatwienia sprawy, w której zostały zebrane;
  • nie będziemy udostępniać innym podmiotom Twoich danych osobowych, uzyskanych w związku z wyżej wymienionymi celami;
  • masz prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uznasz, iż przetwarzanie danych osobowych dotyczących Ciebie narusza przepisy Ogólnego rozporządzenia Parlamentu i Rady Unii Europejskiej o ochronie danych osobowych z dnia 27 kwietnia 2016 r.
  • Polityka prywatności

    1. Zakres obowiązywania
      1. Administratorem Danych Osobowych jest Kancelaria Radcy Prawnego Tomasz Dauerman, 54-118 Wrocław, Al. Śląska 1, NIP: 886-135-98-30, e-mail: info@dauerman.com.pl, tel. +48 71 784-77-83 (lub -84) (dalej: Administrator, ADO).
      2. Celem niniejszej Polityki Prywatności jest określenie działań podejmowanych przez Administratora w zakresie ochrony danych osobowych przetwarzanych, w tym zbieranych za pośrednictwem strony internetowej http://www.dauerman.com.pl
      3. Dane osobowe to wszelkie informacje, które mogą Cię identyfikować, na przykład Twoje imię i nazwisko, numer telefonu i adres poczty elektronicznej przekazywane przez Ciebie za pomocą formularzy kontaktowych i formularzy zgłoszeń. Kiedy w poniższym dokumencie odwołujemy się do terminu „przetwarzać” albo „przetwarzanie”, mamy na myśli wszelkie czynności i operacje wykonywane na Twoich danych osobowych (np. ich przechowywanie czy analizowanie na potrzeby świadczenia Ci usługi).
    2. Informacje dotyczące ADO
      Kontakt z ADO może się odbywać pocztą tradycyjną na adres siedziby, mailowo lub telefonicznie. Dane kontaktowe wskazane zostały w pkt. 1.1 niniejszej Polityki Prywatności.
    3. Cel, podstawa prawna i zasady przetwarzania danych osobowych
      1. Dane osobowe osób fizycznych korzystających z formularzy kontaktowych i formularzy zgłoszeń (dalej zwanymi: Użytkownikami) przetwarzane są w celu:
        1. zawarcia i wykonywania umów w ramach usług prowadzonych przez ADO (art. 6 ust. 1 lit. b) RODO);
        2. prowadzenia działań marketingu bezpośredniego w formie e-mailowego newslettera, na podstawie udzielonej zgody (art. 6 ust. 1 lit. a) RODO);
        3. udzielenia odpowiedzi na przedstawione zagadnienie, co stanowi nasz prawnie uzasadniony interes (art. 6 ust. 1 lit. f) RODO);
        4. ewentualnego ustalenia, dochodzenia lub obrony przed roszczeniami, co stanowi nasz prawnie uzasadniony interes (art. 6 ust. 1 lit. f) RODO).
      2. Dane osobowe przetwarzane są przez następujący okres:
        1. w celu zawarcia i wykonywania umowy – przez okres prowadzenia negocjacji oraz trwania umowy, a po jej ustaniu do upływu okresów przedawnienia wszelkich roszczeń z niej wynikających,
        2. w celu prowadzenie działań marketingu bezpośredniego w formie e-mailowego newslettera – do czasu cofnięcia zgody przez Użytkownika,
        3. w celu udzielenia odpowiedzi na przedstawione zagadnienie - do czasu załatwienia sprawy, w której zostały zebrane.
      3. Podanie danych osobowych w celu, o którym mowa w pkt. 3.1 lit. a) jest dobrowolne jednakże jest warunkiem zawarcia umowy. W przypadku niepodania danych możemy odmówić złożenia Tobie oferty i zawarcia umowy.
        Podanie danych osobowych w celu, o którym mowa w pkt. 3.1. lit. b), c) jest dobrowolne. Jeżeli nie podasz danych lub nie wyrazisz zgody nie będziemy mogli w przyszłości informować Cię bezpośrednio o naszej bieżącej ofercie lub udzielić odpowiedzi na przedstawione zagadnienia.
      4. Dane osobowe Użytkowników nie są przekazywane poza teren Polski, Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego.
      5. Dane osobowe użytkowników nie są powierzane przez ADO do przetwarzania żadnym podmiotom. Dane osobowe mogą być także udostępnione: odpowiednim organom państwowym na ich żądanie na podstawie odpowiednich przepisów prawa.
    4. Prawa osoby, której dane dotyczą
      1. Każdy Użytkownik ma prawo dostępu do treści swoich danych i otrzymania ich kopii, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych osobowych na podstawie prawnie uzasadnionego interesu oraz prawo do przenoszenia danych.
      2. Jeżeli przetwarzanie odbywa się na podstawie zgody, Użytkownik ma prawo cofnąć zgodę na przetwarzanie danych osobowych. Cofnięcie zgody nie będzie wpływać na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej wycofaniem.
      3. Użytkownik ma prawo do wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna, iż przetwarzanie danych osobowych narusza przepisy RODO lub inne przepisy prawa o ochronie danych osobowych.
      4. W przedmiocie realizacji swoich praw oraz cofnięcia zgody można skontaktować się z ADO przy użyciu danych wskazanych w pkt 1.1 niniejszej Polityki Prywatności.
    5. Cookies
      1. Ciasteczka (ang. cookies) to niewielkie pliki, zapisywane i przechowywane na twoim komputerze, tablecie lub smartphonie podczas gdy odwiedzasz różne strony w internecie. Ciasteczko zazwyczaj zawiera nazwę strony internetowej, z której pochodzi, „długość życia” ciasteczka (to znaczy czas jego istnienia), oraz przypadkowo wygenerowany unikalny numer służący do identyfikacji przeglądarki, z jakiej następuje połączenie ze stroną internetową.
      2. W związku z udostępnianiem zawartości strony internetowej dauerman.com.pl stosuje się  tzw. cookies, tj. informacje zapisywane przez serwery na urządzeniu końcowym użytkownika, które serwery mogą odczytać przy każdorazowym połączeniu się z tego urządzenia końcowego, może także używać innych technologii o funkcjach podobnych lub tożsamych z cookies. Opisane w niniejszym punkcie Polityki Prywatności, informacje dotyczące cookies mają zastosowanie również do innych podobnych technologii stosowanych w ramach naszych stron internetowych. Pliki cookies (tzw."ciasteczka") stanowią dane informatyczne, w szczególności pliki tekstowe, które przechowywane są w urządzeniu końcowym użytkownika strony internetowej dauerman.com.pl. Cookies zazwyczaj zawierają nazwę domeny strony internetowej, z którego pochodzą, czas przechowywania ich na urządzeniu końcowym oraz unikalny numer.
      3. Pliki cookies wykorzystywane są w celu:
        1. tworzenia statystyk, które pomagają zrozumieć, w jaki sposób użytkownicy strony korzystają ze stron internetowych, co umożliwia ulepszanie ich struktury i zawartości,
        2. utrzymania sesji użytkownika strony internetowej (po zalogowaniu), dzięki której użytkownik nie musi na każdej podstronie strony internetowej ponownie wpisywać loginu i hasła,
      4. W ramach strony internetowej dauerman.com.pl możemy stosować następujące rodzaje plików cookies:
        1. "niezbędne" pliki cookies, umożliwiające korzystanie z usług dostępnych w ramach strony internetowej, np. uwierzytelniające pliki cookies wykorzystywane do usług wymagających uwierzytelniania w ramach strony,
        2. pliki cookies służące do zapewnienia bezpieczeństwa, np. wykorzystywane do wykrywania nadużyć w zakresie uwierzytelniania w ramach strony,
        3. pliki cookies, umożliwiające zbieranie informacji o sposobie korzystania ze stron internetowych.
      5. W wielu przypadkach oprogramowanie służące do przeglądania stron internetowych (przeglądarka internetowa) domyślnie dopuszcza przechowywanie plików cookies w urządzeniu końcowym użytkownika. Użytkownicy strony dauerman.com.pl mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Ustawienia te mogą zostać zmienione w szczególności w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym zamieszczeniu w urządzeniu użytkownika strony internetowej. Szczegółowe informacje o możliwości i sposobach obsługi plików cookies dostępne są w ustawieniach oprogramowania (przeglądarki internetowej). Niedokonanie zmiany ustawień w zakresie cookies oznacza, że będą one zamieszczone w urządzeniu końcowym użytkownika, a tym samym będziemy przechowywać informacje w urządzeniu końcowym użytkownika i uzyskiwać dostęp do tych informacji.
      6. Wyłączenie stosowania cookies może spowodować utrudnienia korzystanie z niektórych usług w ramach naszych strony internetowej, w szczególności wymagających logowania. Wyłączenie opcji przyjmowania cookies nie powoduje natomiast braku możliwości czytania lub oglądania treści zamieszczanych na stronie internetowej dauerman.com.pl z zastrzeżeniem tych, do których dostęp wymaga logowania. Poniżej informacja jak wyłączyć pliki cookie w przeglądarce:

        Jak wyłączyć pliki cookie w przeglądarce ?

        1. Przeglądarka Opera
        2. Przeglądarka Firefox
        3. Przeglądarka Chrome
        4. Przeglądarka Internet Explorer
        5. Przeglądarka Safari
    6. Postanowienia końcowe
      1. ADO dokłada wszelkich starań, aby zapewnić wszelkie środki fizyczne, techniczne i organizacyjne ochrony danych osobowych przed ich przypadkowym czy umyślnym zniszczeniem, przypadkową utratą, zmianą, nieuprawnionym ujawnieniem, wykorzystaniem czy dostępem, zgodnie ze wszystkimi obowiązującymi przepisami.
      2. ADO zastrzega sobie prawo do zmiany treści niniejszej Polityki Prywatności.