Remedium na wirusa w kontraktach – cz. II – siła wyższa

autor: Bartłomiej Szozda

24.03.2020

Remedium na wirusa w kontraktach – cz. II – siła wyższa

Siła wyższa, w międzynarodowym prawniczym języku vis maior (lub force majeure), jest kolejnym działem, które strony kontraktu mogą wytoczyć w celu wykonania wyłomu w fortecy zasady przestrzegania umów – pacta sunt servanda. Dzięki temu jest również, następnym narzędziem, które można wykorzystać przeciwko niefortunnemu wpływowi pandemii wirusa SARS-CoV-2, na wykonywanie zawartych wcześniej kontraktów.

Wspomniana wyżej ,,broń artyleryjska” może zostać załadowana zarówno wcześniejszymi postanowieniami kontraktów, jak i postanowieniami Kodeksu cywilnego.

Tzw. klauzula siły wyższej jest często stosowana przez strony kontraktów i wkomponowywana w treść wiążącej je umowy. W związku z brakiem ustawowej definicji siły wyższej, strony same dokonują jej zdefiniowania, a jeszcze częściej dokonują przykładowego wyliczenia okoliczności, które wspólnie uznają za siłę wyższą (często wymieniają sytuacje, w które klasycznie nie są uznawane za vis maioris, np. strajki lub konkretne zmiany prawa).

W przypadku braku określenia pojęcia siły wyższej przez strony, za umowną siłę wyższą uważa się  takie zdarzenie, które cechuje się zewnętrznością, czyli nie zostało wywołane przez żadną ze stron, jest od nich niezależne oraz znajduje się poza ich kontrolą, nieuniknionością, tzn. nie można zapobiec jego skutkom, ani go przezwyciężyć, nieprzewidywalnością – nie można go przewidzieć oraz przede wszystkim powoduje niemożliwość wykonania umowy.

Niemożliwość wykonania umowy jest tu zwrotem kluczowym, z tego powodu, że odróżnia klauzulę siły wyższej (force majeure), od tzw. klauzuli hardship, która przewiduje szczególne rozwiązania na okoliczność gdy wykonanie umowy stało się jedynie utrudnione.

Strony samodzielnie ustalają jakie skutki wywoła wystąpienie umownej siły wyższej – najczęściej będzie to zwolnienie z odpowiedzialności strony która nie wykonała zobowiązania w wyniku określonego zdarzenia oraz będzie musiała zwrócić to, co za niewykonane świadczenie otrzymała.

Inaczej ma się kwestia siły wyższej na gruncie przepisów Kodeksu cywilnego, który będzie miał zastosowanie zawsze w przypadku, gdy strony nie uregulują wystąpienia siły wyższej w umowie.

Kodeks cywilny posługuje się pojęciem siły wyższej, ale jej nie definiuje, pozostawiając to praktyce i orzecznictwu. Określenie to jest użyte jedynie w kontekście szczególnych stosunków prawnych, a konkretnie odpowiedzialności odszkodowawczej z art. 433 (wylanie, wyrzucenie, odpadnięcie rzeczy z lokalu), 435 (odpowiedzialność za ruch przedsiębiorstwa) oraz 846 (odpowiedzialność właścicieli hoteli za rzeczy w nich pozostawione). W niniejszym wpisie chciałbym jednak zająć się ogólnymi rozwiązaniami przewidzianymi w Kodeksie cywilnym,  dla wszystkich umów.

Rozwiązania najbardziej zbliżone do ,,klauzuli siły wyższej” zostały przewidziane w art. 475 oraz 495 KC. W związku z tym, że do najpowszechniejszych - zobowiązań wzajemnych (takich w których obie strony świadczą sobie wzajemne świadczenia – przynajmniej wynagrodzenie/zapłatę), zastosowanie znajduje art. 495 KC, w niniejszym wpisie zajmę się tym artykułem.

Zgodnie z tym przepisem ,,Jeżeli jedno ze świadczeń wzajemnych stało się niemożliwe wskutek okoliczności, za które żadna ze stron odpowiedzialności nie ponosi, strona, która miała to świadczenie spełnić, nie może żądać świadczenia wzajemnego, a w wypadku, gdy je już otrzymała, obowiązana jest do zwrotu według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.”

Takie sformułowanie użyte przez ustawodawcę oznacza, że przepis ten znajdzie zastosowanie w przypadku, gdy będziemy mieli do czynienia ze zdarzeniem, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności, a które powoduje niemożliwość wykonania świadczenia przez jedną ze stron, czyli ze zdarzeniem, które wcale nie musi być zdarzeniem obiektywnym (tzn. niezwiązanym ze stroną i od niej niezależnym), wystarczy że nie zostało wywołane przez nienależytą staranność którejś ze stron umowy. Natomiast świadczenie musi być niemożliwe do wykonania w sposób obiektywny, tzn. że nie może go wykonać dłużnik, ani żadna inna osoba. Na dodatek niemożliwość musi mieć charakter trwały.

W przypadku zaistnienia takiej sytuacji, strona umowy która nie może wykonać swojego świadczenia nie może żądać wykonania umowy przez drugą stronę, a także jeżeli otrzymała już w zamian za to świadczenie od drugiej strony, jest zobowiązana je zwrócić.

Powyższe rozwiązanie znajduje również zastosowanie w przypadku sytuacji w której się znajdujemy. Pandemia koronawirusa jest bez wątpienia sytuacją o której mowa w art. 495 KC, gdyż jest ona niezależna od stron. Należy jednak podkreślić, że opisywany mechanizm nie znajdzie zastosowania w przypadku każdej umowy, ale tylko takiej na którą epidemia ma taki wpływ, że świadczenie którejś ze stron stało się niemożliwe.

Kryterium niemożliwości jest wysokim progiem dla zastosowanie przepisów art. 495 KC. Należy jednak zaznaczyć że jest to cecha charakterystyczna dla pojęcia siły wyższej. O utrudnieniu w wykonaniu świadczenia mówimy w przypadku wspomnianych wyżej umownych   klauzul hardship. Natomiast, w przypadku samego utrudnienia i braku odpowiednich rozwiązań umownych, zastosowanie może znaleźć ustawowa klauzula nadzwyczajnej zmiany stosunków (rebus sic stantibus).

Podsumowując należy stwierdzić, że nikt z nas nie był gotowy na to co nadeszło. Epidemie o światowej skali nie zdarzają się przecież zbyt często. Na takie niezwykłe okoliczności ustawodawcy we wszystkich państwach tworzą w przepisach klauzule generalne, które można stosować w szczególnych sytuacjach. Stanowią one koła ratunkowe i wentyle bezpieczeństwa. Niektóre z nich mogą znaleźć również zastosowanie odnośnie utrudnień w wykonywaniu kontraktów spowodowanych pandemią koronawirusa. W przypadku tego typu trudności, szczególnie proponuję rozważenie możliwości skorzystania z przewidzianych w kodeksie cywilnym i opisanych przeze mnie klauzul ,,rebus sic stantibus” i siły wyższej.

Specjalista z zakresu prawa gospodarczego, zapewniający wsparcie podmiotom indywidualnym i korporacyjnym.

Bartłomiej Szozda

Aplikant Radcowski

Kontakt z nami

INFORMACJA O PRZETWARZANIU DANYCH OSOBOWYCH

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia Parlamentu i Rady Unii Europejskiej o ochronie danych osobowych z dnia 27 kwietnia 2016 r. informujemy, iż:

  • Administratorem Danych Osobowych jest Tomasz Dauerman prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Kancelaria Radcy Prawnego Tomasz Dauerman, z siedzibą przy al. Śląskiej 1, 54-118 Wrocław, wpisany do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, pod numerem NIP: 8861359830, REGON: 891091900, e-mail: info@dauerman.com.pl, tel.: +48 501 157 280;
  • podanie przez Ciebie danych osobowych w korespondencji e-mail, rozmowie telefonicznej lub formularzu kontaktowym jest dobrowolne, lecz niezbędne do celów udzielenia odpowiedzi na przedstawione zagadnienie;
  • przetwarzanie Twoich danych osobowych w celu udzielenia odpowiedzi na przedstawione zagadnienie odbywa się na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f) Ogólnego Rozporządzenia Parlamentu i Rady Unii Europejskiej o ochronie danych osobowych z dnia 27 kwietnia 2016 r. i zgodnie zasadami określonymi w niniejszym Rozporządzeniu;
  • posiadasz prawo dostępu do treści swoich danych, uzyskania ich kopii, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych;
  • Twoje dane osobowe będą przechowywane do momentu udzielenia odpowiedzi bądź załatwienia sprawy, w której zostały zebrane;
  • nie będziemy udostępniać innym podmiotom Twoich danych osobowych, uzyskanych w związku z wyżej wymienionymi celami;
  • masz prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uznasz, iż przetwarzanie danych osobowych dotyczących Ciebie narusza przepisy Ogólnego rozporządzenia Parlamentu i Rady Unii Europejskiej o ochronie danych osobowych z dnia 27 kwietnia 2016 r.
  • Polityka prywatności

    1. Zakres obowiązywania
      1. Administratorem Danych Osobowych jest Kancelaria Radcy Prawnego Tomasz Dauerman, 54-118 Wrocław, Al. Śląska 1, NIP: 886-135-98-30, e-mail: info@dauerman.com.pl, tel. +48 71 784-77-83 (lub -84) (dalej: Administrator, ADO).
      2. Celem niniejszej Polityki Prywatności jest określenie działań podejmowanych przez Administratora w zakresie ochrony danych osobowych przetwarzanych, w tym zbieranych za pośrednictwem strony internetowej http://www.dauerman.com.pl
      3. Dane osobowe to wszelkie informacje, które mogą Cię identyfikować, na przykład Twoje imię i nazwisko, numer telefonu i adres poczty elektronicznej przekazywane przez Ciebie za pomocą formularzy kontaktowych i formularzy zgłoszeń. Kiedy w poniższym dokumencie odwołujemy się do terminu „przetwarzać” albo „przetwarzanie”, mamy na myśli wszelkie czynności i operacje wykonywane na Twoich danych osobowych (np. ich przechowywanie czy analizowanie na potrzeby świadczenia Ci usługi).
    2. Informacje dotyczące ADO
      Kontakt z ADO może się odbywać pocztą tradycyjną na adres siedziby, mailowo lub telefonicznie. Dane kontaktowe wskazane zostały w pkt. 1.1 niniejszej Polityki Prywatności.
    3. Cel, podstawa prawna i zasady przetwarzania danych osobowych
      1. Dane osobowe osób fizycznych korzystających z formularzy kontaktowych i formularzy zgłoszeń (dalej zwanymi: Użytkownikami) przetwarzane są w celu:
        1. zawarcia i wykonywania umów w ramach usług prowadzonych przez ADO (art. 6 ust. 1 lit. b) RODO);
        2. prowadzenia działań marketingu bezpośredniego w formie e-mailowego newslettera, na podstawie udzielonej zgody (art. 6 ust. 1 lit. a) RODO);
        3. udzielenia odpowiedzi na przedstawione zagadnienie, co stanowi nasz prawnie uzasadniony interes (art. 6 ust. 1 lit. f) RODO);
        4. ewentualnego ustalenia, dochodzenia lub obrony przed roszczeniami, co stanowi nasz prawnie uzasadniony interes (art. 6 ust. 1 lit. f) RODO).
      2. Dane osobowe przetwarzane są przez następujący okres:
        1. w celu zawarcia i wykonywania umowy – przez okres prowadzenia negocjacji oraz trwania umowy, a po jej ustaniu do upływu okresów przedawnienia wszelkich roszczeń z niej wynikających,
        2. w celu prowadzenie działań marketingu bezpośredniego w formie e-mailowego newslettera – do czasu cofnięcia zgody przez Użytkownika,
        3. w celu udzielenia odpowiedzi na przedstawione zagadnienie - do czasu załatwienia sprawy, w której zostały zebrane.
      3. Podanie danych osobowych w celu, o którym mowa w pkt. 3.1 lit. a) jest dobrowolne jednakże jest warunkiem zawarcia umowy. W przypadku niepodania danych możemy odmówić złożenia Tobie oferty i zawarcia umowy.
        Podanie danych osobowych w celu, o którym mowa w pkt. 3.1. lit. b), c) jest dobrowolne. Jeżeli nie podasz danych lub nie wyrazisz zgody nie będziemy mogli w przyszłości informować Cię bezpośrednio o naszej bieżącej ofercie lub udzielić odpowiedzi na przedstawione zagadnienia.
      4. Dane osobowe Użytkowników nie są przekazywane poza teren Polski, Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego.
      5. Dane osobowe użytkowników nie są powierzane przez ADO do przetwarzania żadnym podmiotom. Dane osobowe mogą być także udostępnione: odpowiednim organom państwowym na ich żądanie na podstawie odpowiednich przepisów prawa.
    4. Prawa osoby, której dane dotyczą
      1. Każdy Użytkownik ma prawo dostępu do treści swoich danych i otrzymania ich kopii, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych osobowych na podstawie prawnie uzasadnionego interesu oraz prawo do przenoszenia danych.
      2. Jeżeli przetwarzanie odbywa się na podstawie zgody, Użytkownik ma prawo cofnąć zgodę na przetwarzanie danych osobowych. Cofnięcie zgody nie będzie wpływać na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej wycofaniem.
      3. Użytkownik ma prawo do wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna, iż przetwarzanie danych osobowych narusza przepisy RODO lub inne przepisy prawa o ochronie danych osobowych.
      4. W przedmiocie realizacji swoich praw oraz cofnięcia zgody można skontaktować się z ADO przy użyciu danych wskazanych w pkt 1.1 niniejszej Polityki Prywatności.
    5. Cookies
      1. Ciasteczka (ang. cookies) to niewielkie pliki, zapisywane i przechowywane na twoim komputerze, tablecie lub smartphonie podczas gdy odwiedzasz różne strony w internecie. Ciasteczko zazwyczaj zawiera nazwę strony internetowej, z której pochodzi, „długość życia” ciasteczka (to znaczy czas jego istnienia), oraz przypadkowo wygenerowany unikalny numer służący do identyfikacji przeglądarki, z jakiej następuje połączenie ze stroną internetową.
      2. W związku z udostępnianiem zawartości strony internetowej dauerman.com.pl stosuje się  tzw. cookies, tj. informacje zapisywane przez serwery na urządzeniu końcowym użytkownika, które serwery mogą odczytać przy każdorazowym połączeniu się z tego urządzenia końcowego, może także używać innych technologii o funkcjach podobnych lub tożsamych z cookies. Opisane w niniejszym punkcie Polityki Prywatności, informacje dotyczące cookies mają zastosowanie również do innych podobnych technologii stosowanych w ramach naszych stron internetowych. Pliki cookies (tzw."ciasteczka") stanowią dane informatyczne, w szczególności pliki tekstowe, które przechowywane są w urządzeniu końcowym użytkownika strony internetowej dauerman.com.pl. Cookies zazwyczaj zawierają nazwę domeny strony internetowej, z którego pochodzą, czas przechowywania ich na urządzeniu końcowym oraz unikalny numer.
      3. Pliki cookies wykorzystywane są w celu:
        1. tworzenia statystyk, które pomagają zrozumieć, w jaki sposób użytkownicy strony korzystają ze stron internetowych, co umożliwia ulepszanie ich struktury i zawartości,
        2. utrzymania sesji użytkownika strony internetowej (po zalogowaniu), dzięki której użytkownik nie musi na każdej podstronie strony internetowej ponownie wpisywać loginu i hasła,
      4. W ramach strony internetowej dauerman.com.pl możemy stosować następujące rodzaje plików cookies:
        1. "niezbędne" pliki cookies, umożliwiające korzystanie z usług dostępnych w ramach strony internetowej, np. uwierzytelniające pliki cookies wykorzystywane do usług wymagających uwierzytelniania w ramach strony,
        2. pliki cookies służące do zapewnienia bezpieczeństwa, np. wykorzystywane do wykrywania nadużyć w zakresie uwierzytelniania w ramach strony,
        3. pliki cookies, umożliwiające zbieranie informacji o sposobie korzystania ze stron internetowych.
      5. W wielu przypadkach oprogramowanie służące do przeglądania stron internetowych (przeglądarka internetowa) domyślnie dopuszcza przechowywanie plików cookies w urządzeniu końcowym użytkownika. Użytkownicy strony dauerman.com.pl mogą dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących plików cookies. Ustawienia te mogą zostać zmienione w szczególności w taki sposób, aby blokować automatyczną obsługę plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej bądź informować o ich każdorazowym zamieszczeniu w urządzeniu użytkownika strony internetowej. Szczegółowe informacje o możliwości i sposobach obsługi plików cookies dostępne są w ustawieniach oprogramowania (przeglądarki internetowej). Niedokonanie zmiany ustawień w zakresie cookies oznacza, że będą one zamieszczone w urządzeniu końcowym użytkownika, a tym samym będziemy przechowywać informacje w urządzeniu końcowym użytkownika i uzyskiwać dostęp do tych informacji.
      6. Wyłączenie stosowania cookies może spowodować utrudnienia korzystanie z niektórych usług w ramach naszych strony internetowej, w szczególności wymagających logowania. Wyłączenie opcji przyjmowania cookies nie powoduje natomiast braku możliwości czytania lub oglądania treści zamieszczanych na stronie internetowej dauerman.com.pl z zastrzeżeniem tych, do których dostęp wymaga logowania. Poniżej informacja jak wyłączyć pliki cookie w przeglądarce:

        Jak wyłączyć pliki cookie w przeglądarce ?

        1. Przeglądarka Opera
        2. Przeglądarka Firefox
        3. Przeglądarka Chrome
        4. Przeglądarka Internet Explorer
        5. Przeglądarka Safari
    6. Postanowienia końcowe
      1. ADO dokłada wszelkich starań, aby zapewnić wszelkie środki fizyczne, techniczne i organizacyjne ochrony danych osobowych przed ich przypadkowym czy umyślnym zniszczeniem, przypadkową utratą, zmianą, nieuprawnionym ujawnieniem, wykorzystaniem czy dostępem, zgodnie ze wszystkimi obowiązującymi przepisami.
      2. ADO zastrzega sobie prawo do zmiany treści niniejszej Polityki Prywatności.